Mans van Sangel
Het nieuwste boek.Goold'n Treuintjes. Uit voorraad leverbaar. Bel 0570 542436, of mail naar
Verhalen over Salland en Twente door Teun Deijk, Mans van Sangel, Klepperman en Vèèrkàànte Viefkop uit Holten, samengevoegd in meerdere boeken.
Teun Deijk is geboren in 1947 in het hartje van Holten. Tot zijn 28ste woonde hij in Holten. Bij het jaarlijks carnaval in Holten, ontpopte hij zich als Mans van Sangel en veel later als Vèèrkàànte Viefkop en Klepperman. Het is al weer langere tijd geleden dat hij neerstreek in Loo-Bathmen, onder de denkbeeldige torens van kasteel Arkelstein. Door zijn verbondenheid met Holten, is hij zich blijven richten op zijn geboorteplaats. Na gestopt te zijn met werken is hij verhalen, boeken en gedichten gaan schrijven, voornamelijk in het Sallands / Twents dialect.
Bent U een liefhebber van het dialect van Salland en Twente, het dialect dat gesproken wordt tussen Deventer, Bathmen, Holten, Rijssen, Markelo en Laren, dan zijn deze boeken iets voor U. Prachtige korte verhalen over vervlogen tijden en de tijd van nu. Onderstaand het verhaal van deze week, uiteraard in het dialect.
Hiernaast Mans van Sangel als klepperman voor de Holtense kerk.
De laatste klepperman van Holten was een oom van de grootmoeder van Mans van Sangel. Het bloed kruipt...
De Vèèrkàànte Viefkop zörgt er vuur det de lèu wakker blieft.
Hier te lèèz'n, de leste Viefköppe..
Leny.
Machtig môôi weer. De zunne breg oe de vuurjoarswarmte op ‘t gezichte. In de veert’n lôôpt de beeste in de greune wèire. Deepe ôônder ’n indruk bin ‘k nog. In ne kort’n tied loa ‘k nog is duur miej hen goan, wà ‘k e lèèz’n hebbe. Het is neet te gelèum’n. Hoe völle kan een mèinse verdrèèg’n. Hoe is ’t mèugelijk det zô iets kan gebuur’n. Het is gebuurt en nog alle daag’n gebuurt er dinge, woej’ van zegt, dit nôôit wier. Ik heb net precies het book uut e lèèz’n oaver mevrouw Leny Polak. Ne gewoone Battumse dèèrne, diet vuur ’n oorlog opgreui’n met de Battummers. In ’n tweed’n wereldoorlog wörd’n ze of e voert, umdet er vuur de Jödd’n gen plaatse was in de dèènkbeeld’n van de Duutsers. Het is ‘n verhaal, wàj’ neet met drèuge ôôg’n könt lèèz’n. Het is een book, waj’ möt lèèz’n, um nog is wier dreidonders good te begriep’n wat vriejhèid is. Ie wordt er van duurdrung’n, det die dinge diet gebuurt bint, gen zaak’n bint, woej’ oaver möt nèuzeln. De vriejheid, die we sinds viem’nvèèrtig hebt, is een grôôt good. Wiej stoat er één’n dag in ’t joar biej stille en vaake blif het dan nog mar oppervlakkig. Àllèène doarumme is ‘t à good um het book, “Leny’s Levens” te lèèz’n of vuur te lèèz’n. De rilling’n lôôpt oe oaver de rugge, àj’ oe bedèènkt hoe onmeunig zwoar dit vuur Leny möt wèè ne wes. Zie is àllèène wier e kömm’n. Het verdreet hef ze eur hèèle lèèm’n met mönn’n drèèg’n. Het is een wôônder àj’ det könt, op de maniere zô at zie det hef e doane en dut. De stille krach in eur lèèm’n is nen grôôt’n ôôld’n Linnebôôm. Den bôôm gaf eur de krach um duur te zett’n in de duusterste daag’n van eur lèèm’n. Op 10 mei is het twei’nzèumtig joar e lèène det die dôffe ellende begun. De viem’nzèumtigplussers zölt het nog wèèt’n, op ne zun oavergött’n dag kwamm’n ze zô mà binn’nvall’n. Vief joar later wadd’n der miljoenen lèu diet de vriejheid nôôit wier zôll’n belèèm’n. Die vief joar bint allesbepalend vuur de noa oorlogse generaties. Het is good det ôk de nieje generaties ôônder ôôgn kriegt, wat er àmoal gebuurt is. Hèinig an kom ik uut mien’n lèèsroes. Den verschrikkelijken oorlog, dent à wier zèum’nzestig joar achter ôôns lig, gif altied wier stof um oaver te bekvech’n. Det mag, det möt en det kan in dit làànd. Wiej hebt de neiging um der oaver te nèuzeln. Vuur daj’ det doot is het good um het book oaver Leny te lèèz’n. Dan kôm ie der achter det het beestachtig is e wes, wat mèèns’n mekaar hebt an e doane en dan möj’ begriep’n det de warkelijkheid nog völle arger was. De hèure goat oe rech op de ruggestoan, àj’ der an dèènkt. Het book is te kôôp biej de bookhààndel.
Wis en waarachtig.
De Vèèrkàànte Viefkop.
Eerpel.
Ie dèènkt er neet biej noa. Iedern dag stoat ze op toafel. Mar àj’ der dan is ne kèèr oaver noadèènkt, kriej in één kèèr in beeld det vaa wier an ’t eerpel pott’n is. Met zun ne hoolt’n eerpelstikke beent e oaver ’t glad geëgde làànd. Liek en rech kômt de potgèèter in de grôônd Achter op ’t làànd drèèit e umme, um veerder te goan, doar woet het kleine gèètje zien spoor achter hef e loat’n. Eerpel pott’n, det môche wiej doon. Good oppass’n daj’ de net gemaakte gèèter neet dichte trapp’n, want dan krèèj geheid een schoer duur de beene. Met nen emmer vol poteerpel kôj’net ne riege vol krieg’n. Vaa pott’n de eerpel met het zèèivat an ’n nekk’n. Àj’ ’n emmer halverwèège leuig hadd’n, krèèj’ nieje vuurroad uut zien zèèivat. Het was nog een secuur wark um den eerpel precies in det potgat te mikk’n. Àj’ der neuist gôôi’n, kôj’der nog lilluk met an ’t kèukeln kômm’n um det eerpeltje op de juuste plaatse te krieg’n. Vrogge eerpel en laate eerpel, rooie ster, eigenheimers en noordeling’n. Det bint de woord’n, diet miej biej e blèèm’n bint. Wadd’n de eerpel e pot, dan môs ter e sloft word’n. Gen wichterwark, völs te zwoar. Het was een apart gezichte, aj’ die grôôte keerls oaver ‘t làànd hen zagg’n slôff’n. Môôie rechte voor’n. Het wark was e doane en de natuur dèu zien wark. As het eerpellôôf het làànd bedekk’n, wörd’n der e zoch noar de coloradokèèver. Det was de grôôte vijand van de eerpel. Noa schooltied maak’n wiej der ôôns vertier van. Hèèl grèuts wàj’, àj’ wier een sjempötje vol met kèèvers hadd’n. “Dèènk ter umme daj’ de vingers neet in de môônd doot, want die kèèvers bint hatstekke giftig.” Wiej hebt het àmoal oaverlèèft. De èèrste nieje eerpel krèège wiej met Sommers Dieks zien’n verjeuirdag, 13 juli. Wiej wuss’n neet ààns. Vaa die kwam van ’n kààmp, beste eerpel. Moo dèu ze in ’n emmer en dan wörd’n ze of e stààmpt met nen ôôld’n klôômp. Ie mônn’n zörg’n daj’ uut de buurte wadd’n, want ààns kwam ie an ’t eerpel schraap’n. Det brach ie der netuurlijk neet altied of. Aj’ hèèmoa pech hadd’n, môch ie èèrs eerpel schraap’n en aj’ dach’n daj’ kloar wadd’n, zett’n ze der oe ôk nog nen emmer met bôôn’n biej. Bôôn’n rèèfeln en eerpel schraap’n, het klinkt as ne stemme uut ne tied van lang e lèène. Hèèl wat ààns as vandaage an ’n dag. Zèum wekke met mekaar vergaadern, de zaak opbloaz’n en dan mekaa de scheuld gèèm’n. Krisus. Alle ààndere pertiej’n, die hadd’n het à lange zeene en die könt het àmoa völle better. Loaw we ’t hopp’n. Wiej wacht het of. ‘N dartien’n juli, àmoal an de nieje eerpel, want dan is Sommers Dieks jeuirig. Een niej kabinet heiw we dan nog neet, mà zôlange aw we genog eerpel op ’t bord kriegt, heiw we ôk gen krisus. Wis en waarachtig neet.
De Vèèrkàànte Viefkop..
Fanfare, mà niks is zô as ’t lik
Schriem’n is ééne, mà ne fôss’n tekst uut ’t hèufd leer’n en good vuur ’t vootlech breng’n is ààndere kooke. Wat een mazzel, àj’ nen ôôld’n keerl bint en die rolle meugt spöll’n. De hoofdrolle nog wà, een uur làànk eerpel schell’n. Het is miej op ‘t lief e schrèèm’n. Àj’ ’t dan ôk nog op zien Hoolt’ns meugt doon, binj’ die paar oamde in de keulte gauw vergett’n. Wie bedäch det, een openluchtspel ! Brrrr. Hetzelfde geveul zölt de spöllers van fanfare ôk krieg’n. Binj’ ôk zô beniejt, wat ze der van maakt. Netuurlijk wördt het hatstekke môôi en netuurlijk möj’ zörg’n dàj’ der kaart’n vuur kriegt. Wèèst er vlot biej want bèire stukk’n bint eerder uutverkoch as dàj’ arg in hebt. Wiej wordt de kommende tied verwèènd met geinige gekhèid, in ôônze eeg’n taal. De leste wekke hè ‘k miej suf e oefent. Ik völle der biej in sloap. As zönne van ’n kötterboertje gung ik hen vriej’n noar Lôô-Battum. Ik had de stalruutjes good e telt en eerlijke zeg wadd’n der det een paar te völle. Det fees gung neet duur, mà der kwam wat ààns op mien pad. Ik was e der neet ech bliej met. Het was niks ààns as wark’n en pôkkeln, ’n hèèl’n godsgàànselijken dag duur. Het völ miej zwoar en met al det ge-euis wörd’n der gen knôôp verdeend. Het boer’nspulleke môs verkoch word’n an de gemeente. Zie woll’n der völs te wèinig vuur gèèm’n. Het zwèèt brök miej van alle kàànt’n uut en net toen ‘k wethoolder de wach an wolle zegg’n, kwam Hanna der an. Zie vreug of ik met eur noar cafë Jootje hen wol. Èèm’n later zatte wiej biej fanfare Holterman op het terras en wörd’n wiej bedeend duur Erik Tiktak. De börgemèister wol det neet hemm’n op zundag en Zwaanhuuz’n, van Provinciale Staat’n, zag de subsidie hèèmoa neet meer zitt’n. De Brààndheultjes gung’n duur Hoolt’n en de vrouwe wörd’n met een gebrökk’n been noar ’t zeek’nhuus e brach. ‘S oamds laate leup ik duur Hoolt’n met ’n beeld van ne grôôt’n varkenskop op ’n nekk’n. Zô kôôld as ne köttel en driefnat, kröp ik ’t berre in um miej te warm’n an det beeld. De vrouwe scheut uut de slôffe. “Dè ‘s noe à de dèirde kèèr, daj’miej Hanna neumt en daj det beeld zô môôi vind. Ik vind ‘t àmoa prima, àj’ miej mà röstig loat sloap’n en miej neet iedere drei minuut’n umm’n nekk’n hen vleegt.” Driefnat van ’t zwèèt, bin ‘k ter mar is een stèutje uut e goane, um de roll’n wier een betje uut mekaar te haal’n. Noar ’n half uur hà ‘k alles wier op de riege. Hanna hè ‘k beneed’n e loat’n en det beeld löp wier in ‘t vark’nsschot. Noe hop ik dà ‘k nog èèm’n ’n sloap kan vatt’n. Snap ie ’t nog? Ikke wà. Hier möj’ kiek’n, www.midzomerfestivalholten.nl en De Vèèrkàànte Viefkop.
Mien nekk’n kraak’n an alle kàànt’n.
Vuur de zôvölste kèèr gung ik noar ‘n strieker um de rugge te loat’n kraak’n. Völs te vrog, kwam ik binn’n. Ik harre miej een half uur vergist. Hèèmoa neet arg, want zô kriej’ de verhaal’n in de wèèreld. Àj’ een stèutje möt wach’n, zeej’ vanals binn’nkomm’n. ’N één’n kröppelt nog harder as ’n ààndern. Àj’ der noar kiekt, heij’ in één kèèr ‘n stuk minder piene. ’T is net as biej ’n tandarts, zô gauw aj’ binn’n bint, is de piene vôt. Noar ’n half uur zeej’ diezelfde lèu, lôôpend as ne kiefte, wier noar buut’n komm’n. Zô te zeen bint ze bliej det ze ’t achter de rugge.hebt Toen ‘k uuteindelijk zelf an de buurte wasse, ha ‘k precies e zeene wiet er àmoa noar binn’n was e goane. Neet dà ‘k iedereene kenne , maar een stuk of wat, kon ’k ter wà thuusbreng’n. Net toen ‘k op de behààndeltoafel lèè, kwam de môôie masseuse van de ààndere kàànte, advies vroag’n, oaver de zeere rugge van eur slachtoffer. Zie wus de naam van de goeie man neet meer. Hij was ter kennelijk vuur de èèrste kèèr. Ach en dan is ’t wà makkelijk at er ééne op de bàànke lig, diet den naam zô uut de mouwe schudt. Ie môche zô in diens kômm’n. Det hè ‘k mà neet e doane. Ne hobby is môôi, mà het möt neet uutdrèèi’n op wark. Boam’n mien’n nèuze ontspun zich een gesprek oaver de zeere rugge van de man in de ààndere kamer. Neet, dè ‘k ter ôk mà ééne jota van snapp’n, mà biej al die moeilijke woord’n, veul ie hoe langer hoe meer piene. An de ààndere kàànte heur’n ik het ge-euis van al die lèu diet de konditie wier op peil möt krieg’n. Het gesprek was of e leup’n en noe gung ‘t gebuur’n. Nee lèu, neet det môôie dèèrntje, mà ne grôôt’n keerl kek miej met duurdringende ôôg’n an en vreug wat er an mankèèr’n. “Stiem’n nekk’n, zôl ’t ôk oolderdom weer?” Hij dach det e der wà wat an kôn doon. Det hè ‘k e wèèt’n. Ik gunge geliek in de dubbele nelson. Köj’ better piene in de rugge hemm’n, dach ik nog biej miejzelf. Legt de hàànde mar achter in nekk’n en hôôlt oe mà slap. As een mak schoap leu ‘k miej noar de slachbàànke leid’n. Doar hung ik en in één kèèr gif e miej toch ne hengst an ‘t hèufd. Het kraak’n van alle kàànt’n. Ik had gen tied um noar te dèènk’n en vuur dè ‘k ter arg in harre, höng ik vuur de tweede kèèr in de töuwe. Gelukkig wörd’n het doarnoa wat röstiger. Noar ’n half uur hà ‘k ’t achter de rugge en kon ‘k met een opgelucht geveul, de duure wier uut stapp’n. Frisse lôch, det hà ‘k nèurig. Wis en waarachtig.
De Vèèrkàànte Viefkop.
Kôm ie uut Riess’n?
Het was wier zô veer. Ôônz’n joarlijksen gàànk noar de Bôône. Opa haal’n der in de tied ’n pak met ‘n “wèèffoutje” en mien vaa gung der hen umdet de keerls pink’n van ‘m koch’n. Zô wass’n de ééne hàànd ’n ààndern. Noa daw we ne lieste hadd’n e maakt, van wat er àmoal e koch môs word’n, gunge wiej richting Èènter. Ja wiej, de vrouwe vuurop. Het is iedre kèèr wier marteln. Gelukkig was het neet zô starvensdrôk. De winkel was hèèmoal ààns in e richt as vuurig joar. Van alle kàànt’n kekk’n ze miej an, van die môôie slàànke etalagepopp’n. Neet ech miene moat’n en à hèèmoa neet mien’n lèèftied. ’N èineke veerder stun ne pôppe van nen ôôld’n keerl. Det liekt er meer op, dach ik biej miejzelf. Meteen begun het keerltje te lach’n. Hij was lèèm’nsech en ik leup e, nog umme kiek’nd, vedan. De vrouwe had à drei hemde en ne verkôôper e vunn’n. Nette keerl, strak in ’t pak en hij had er zô te zeen, zin in. Det môs ôk wà, want wiej hadd’n ne hèèle lieste. Mooders had in de gauwighèid à drei bokses biej de hemde. Het jäske was nog neet eens e kèuz’n. Gelukkig gung det redelijk vlot. Dan begint het gepas met de bokses. ’N één’n is te krap en ’n ààndern te duuster. Uutèindelijk heij’ der ééne dent good is, mà dan krökkelt e wier te völle en netuurlijk bint ze àmoa völs te làànk. Ik heb ôk zukke korte beentjes. De vrouwe hef èigelijk hèèmoa gen verkôôper nèurig. Zie roast langs de schapp’n en vuur daj’ der arg in hebt heij’ vief verschillende hemde en bokses an e had. Het duur’n miej völs te lange. In onvervalst plat Hoolt’ns loaj’ bliek’n, hoej’ der oaver dèènkt. Ôônz’n verkôôper veul’n zich, met miej, ôk slachtoffer en rök ziene kààns. Hij snèuf ne kèèr en vreug met de beste bedoeling’n; “Kôm ie uut Riess’n?”. Ie schrikt oe toch de klaplazerus. Det Hoolt’n en Riess’n op mekaar an greuit, det gelèuf ik noe wà ne kèèr, mà det ze in Èènter gen verschil meer heurt tuss’n Hoolt’ns en Riessens, doar woj’ toch hèèmoa stille van. Gelukkig, hij herstell’n zich duur in de rappigheid nog een paar Hoolter naam’n noar vuurt’n te breng’n. Eerlijke, zien wark dèur e good, mà det e miej ne greune dasse op ne griez’n jas wol verkôôp’n, gung miej te veer. Het kon neet miss’n ne CDA-er en woer kwam e vedan? Loa mà zitt’n. Noa twei uur waw we de grötste kammerèui. Het lieske was of e warkt en wiej konn’n an de koffie. Hij môch al die sporthemde wier op de kaarte speel’n. De greune dasse is bliem’n hang’n. Van de lèu möw ’t hemm’n, zô steet er in de kökk’n en zô is ’t mà net. De Bôône en vaa dach’n der hetzelfde oaver en det hef ze gen windeier e leg. Wis en waarachtig neet.
De Vèèrkàànte Viefkop.
Het grötste Poasvèur van de wèèreld.
Poasvèur, wiej bint er met op e greuit. In ôônze jonge joar’n was het àmoa nog neet zô grôôt. Vuur miej hè ‘k ne vergelde foto uut 1968. Haarjödd’n, de dèirde pries. As det vèur acht meter haal’n, was ’t grôôt. Doar stoat achttien man op, met wille vuur honderd. Het poasvèurvirus is in Hoolt’n deepe wortelt. Àj’ de geschiedenis in duukt is het wà te verkloar’n. De vèur’n wadd’n der à van ôôldsher. Vanof 1964 wörd’n der e kuurt en gung het um ’n hèugst’n van Hoolt’n.. Ne lange lieste met winnaars, ’n Kol 1964, Waterhook 1965, Bèusebarg 1967, De Haar 1969, Noord’nbarg 1972, Diekerhook 1974, Splôô 1976, De Borkeld 1977 en in 1988, het Hoolterbrook. Aj’ ’n betje de weg wèèt in Hoolt’n begriep ie det bienoa hèèl Hooltn wal is hef e wunn’n. Völle Hoolter wèèt dan ôk merakels good wat vun zalig geveul of zunne oaverwinning met zich met breg. Een hemels geveul, àj duur Hoolt’n gung’n, boam’n op ne vrach hoolt, völs te brèèd. De auto’s mônn’n der achter bliem’n. De plietsie knep een ôôge touw. Met Poas’n was Hoolt’n verdeeld in groep’n, mà de rest van ‘t joar wadd’n ze de grötste kammerèui. Àj’ de lieste van al die joar’n bekiekt, zeej’ det de veerdere buurtschapp’n der pas in de latere joar’n biej komt. Doar bint ze niks minder umme. Zie hebt de schaa dubbel en dwars in e haalt. Splôô hef netuurlijk det wereldrecord uut 1987 en det zölt ze dit joar nog wà scharper stell’n, zô det ’n Diekerhook der nôôit wier an kump. Één record brekt ze neet dit joar. ’n Bèusebarg hef de wedstried vieftien kèèr e wunn’n en ’n teller van Splôô steet pas op twaalme. Een wereld record is machtig môôi, mà nummer eene op de adelaarslieste van Hoolt’n, det telt ôk. In 2014 besteet de kuuring van de Hoolt’nse poasvèur’n vieftig joar. Het zôl môôi weer at al die poasvèursleppers van vrogger dan nog één keer wier een poasvèur zôll’n maak’n. Zie hooft neet àmoa viem’ndartig meter hôôge te weer. Metdoon is belangrieker dan winn’n. Kiek ie trugge in de uutslaag’n, dan stoat er in 2014 minstens nèèng’n poasvèur’n te bràànd’n in Hoolt’n en misschien nog wà völle meer. Dit joar zet Splôô, Hoolt’n en Sallàànd wier op de kaarte. Àmoa de pette of vuur disse keerls en vroole. At ze dit joar ’n grötst’n neet hebt, hebt ze rech van sprekk’n det het neet eerlijke geet. Deepe ôônder ’n indruk bin ‘k ter langs e rèèdne. Op de terugweg zung ik; De Splôôder boaven, de Splôôder boaven, Diekerhook met de Kesjott’n ôônderan, um vervolgens duur te goan met, Noord’nbarg zit in ’t kissie, in ’t kissie, in ‘t kissie van papier, hadi jé-jé-jé, oh hadi jo. In gedach’n dach ik trugge an die môôie zestiger joar’n op die vergelde foto. Poas’n, môôie tied, môôi feest, neet te völle eier, geniet er van en in 2014 àmoa met doon. Wis en waarachtig.
De Vèèrkàànte Viefkop.
